Hiệu ứng cánh bướm
Lệch một phần tỷ, khác cả tương lai
Ba điểm cùng chạy theo đúng một bộ phương trình, xuất phát gần như trùng nhau: chỉ lệch nhau một phần tỷ. Lúc đầu chúng đi sát rạt như một. Đợi chừng mươi giây rồi xem chuyện gì xảy ra.
Khoảng cách A–B theo thời gian. Trục dọc chia theo lũy thừa của 10: đường gần như thẳng nghĩa là sai lệch tăng theo cấp số nhân.
Video trên kênhHiệu Ứng Cánh Bướm
Chuyện của Edward Lorenz
Năm 1961, nhà khí tượng Edward Lorenz chạy lại một mô phỏng thời tiết, nhưng gõ tay con số 0,506 thay cho 0,506127 mà máy in ra. Sai lệch chưa tới một phần nghìn, vậy mà sau một thời gian, dự báo mới khác hẳn dự báo cũ.
Năm 1963, ông công bố hệ ba phương trình bạn đang thấy ở đây. Năm 1972, ông có một bài nói tại hội nghị AAAS, được người chủ trì phiên họp Philip Merilees đặt tựa: “Predictability: Does the Flap of a Butterfly's Wings in Brazil Set Off a Tornado in Texas?” (Khả năng dự đoán: cái vỗ cánh của một con bướm ở Brazil có gây ra một trận lốc xoáy ở Texas không?). Cái tên “hiệu ứng cánh bướm” bắt nguồn từ câu hỏi này.
Hệ này hoàn toàn tất định, không có chút ngẫu nhiên nào. Chỉ là sai số nhỏ đến đâu cũng bị khuếch đại, nên về lâu dài không thể đoán trước.